Йөрәк түрендәге хәтирәләр

“Һуғыш балалары” вәкиле Альфред Хәбибуллиндың иҫтәлектәре тарихи хәтерҙе һаҡлауға ҡиммәтле өлөш индерергә мөмкин. Альфред Мөбәрәк улы  1940 йылдың 20 авгусында Саҡмағош районының Митрәй-Әйүп ауылында, “Баҙы” колхозында тыуған. Ул атаһының һәм үҙенең тормошо тураһында хәтирәләре менән уртаҡлашты. 

“Һуғыш башланыуға бер-ике көн үткәс, ауылда хәрби хеҙмәткә саҡырыу йәшендәге бөтә ирегеттәрҙе, шул иҫәптән атайымды, Хәбибуллин Морат Баҙамша улын, фронтҡа саҡыралар. Атайым һәм беҙҙең ауылдан тағы бер ир Чита өлкәһенә, Ҡытай һәм Монголия сигенә, эләгә. Атайым беҙгә хеҙмәтте аттарҙа үтеүе, мал аҙығын тауҙарҙа әҙерләүҙәре, ҡырағай йәнлек ите менән туҡланыуҙары тураһында хаттарында яҙҙы. Һуңыраҡ атайымдың хеҙмәттәше, япон диверсанттары сик һаҡсыларының аттары өсөн әҙерләнгән бесәнде яндырған, бөтә мал аҙығы янған, тип һөйләне. Һәм был хәл булған бөтә ротаны фронтҡа ебәрәләр, унда атайым да хеҙмәт итә. 1944 йылдың 24 ғинуарында атайым фронтта, Калининград өлкәһенең Великие Луки ҡалаһы янында, һәләк була, әсәйем ҡара ҡағыҙ ала. Бөгөнгө көндә улым Подольск архивтары буйынса ҡәбер тураһында мәғлүмәт тапты,  атайым Великие Луки янында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Улым унда булып ҡайтты.

 

Бала саҡтың иң сағыу хәтирәләренең береһе - атайымды фронттан көтөп алыу. Кемдер уны фронттан ҡайтып килә тигән имеш-мимештәр таратты, әсәйемә уны Быҙаулыҡ станцияһында күргәндәрен әйтәләр, ә был беҙҙең ауылдан 100 саҡрым алыҫлыҡта. Мин, биш йәшлек бала, тәҙрә төбөндә ултырып, урамға бағам, өйҙә һыуыҡ, мейес яғылмаған. Тәҙрә төбөндә ҡатып, көттөм дә, көттөм...

 

Беҙҙә утын юҡ ине, өйҙәрҙе тиҙәк менән йылыттыҡ. Яҙын, тиреҫ ирей башлағас, беҙ уны аяҡ менән ҡуйы, бер төрлө массаға әйләнгәнсе түңәрәк буйлап тапай ҙа, һуңынан был массаны  кирбес формаһында һалып, ҡатҡанын көтәбеҙ. Кирбескә оҡшаған брус барлыҡҡа килә ине, аҙаҡ киптерергә ҡуябыҙ. Ошо “кирбес”тәр һәм һалам менән мейестәрҙе йылыттыҡ, әгәр  ҡайҙандыр ағас киҫәге тапһаҡ - өйгә алып ҡайта инек. Өйҙәребеҙ һалам менән ябылған ине. Һыйыр ҙур ярҙам булды - һөттө  әсәйем бер аҙ йыйып, һатыуға алып китә, унан килгән аҡсаға бер аҙ аҙыҡ-түлек һатып ала ине.

 

Билдәле бер күләмдә һөт, май, йомортҡаны фронт ихтыяждарына тапшырырға кәрәк булды. Кешеләргә бер һыйыр, бер ат ҡына тоторға рөхсәт ителде. Апрель айына беҙҙең икмәк бөтә ине, ә колхозда эш көнө өсөн ни бары 200 грамм икмәк бирҙеләр. Яҙын төрлө үләндәр, шул иҫәптән кесерткән йыя башлайбыҙ. Әсәйем уларҙан,  һөт ҡушып, аш бешерҙе. Ер йылынғас, баҡсаларҙы ҡаҙа башлайбыҙ, картуф эҙләйбеҙ, тапҡан бөтә нәмә ашарға китә. Һуғыш һәм һуғыштан һуңғы бала саҡ шулай үтте, икмәккә туя алманыҡ. 16 йәшемдә генә тәүге тапҡыр туйғансы икмәк ашаным.

 

10 йыллыҡ мәктәп белемен алып сыҡтым. 18 йәшем тулғанда, 1959 йылда, өс йылға Совет Армияһы сафына саҡырылдым. Хеҙмәтем тамамланғас, Өфө аграр институтына уҡырға инеү өсөн документтар тапшырҙым, миңә уҡырға инеү өсөн  бер айлыҡ отпуск бирелде.

 

Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡабул итеү имтихандарын бирмәнем, өйгә ҡунаҡҡа ҡайтып киттем һәм кеҫәмдәге 3 һум аҡса менән Өфөгә килдем. Өфөлә Эске эштәр министрлығына мөрәжәғәт иттем. Ишек төбөндә милицияла эшләргә теләүемде әйттем. Отпуск таныҡлығынан башҡа ҡулымда бер ниндәй ҙә документ юҡ ине, кадрҙар бүлеге хеҙмәткәре булып эшләгән ҡатын яныма төштө, мине тыңлағас, милиция мәктәбенә уҡырға инергә тәҡдим итте. Бөтә кәрәкле документтарҙы рәсмиләштерҙеләр һәм мин Алабуға милиция урта мәктәбенә имтихандарҙы уңышлы тапшырҙым. Бер нисә айҙан һуң ғына частан хәрби билет ебәрҙеләр. 1962 йылдан 1964 йылға тиклем мәктәптә уҡыным, уны тамамлағас, Борай районына ебәрҙеләр. Эске эштәр министрлығында икенсе ҡалала яңы йүнәлештә эшләргә рөхсәт һораным, курсташым Ғәлимов эшләгән Белоретты ла атаным.

 

1964 йылда Белоретҡа енәйәт эҙләү оперуполномоченныйы вазифаһына эшкә килдем. Ул саҡта сумаҙанымда формалы кейемдән башҡа бер нәмә лә юҡ ине. Енәйәтте эҙләү бүлеге начальнигы Н.В. Чумиковтың кабинетына инеп, килеп етеүемде хәбәр иттем. Мине Октябрьский биҫтәһенә беркеттеләр. Ул ваҡытта минең менән оперативниктар Ғәлимов һәм Асҡаров эшләне. Был осорҙа ҡалала халыҡтың ҡоралы күп булды, һуғыш йылдарында фронттан металды һәм күп кенә тартып алынған ҡоралды комбинатта иретеү өсөн ташынылар. Хатта 10-12 көбәкте тартып алған осраҡтар булды. Октябрьский биҫтәһендә беренсе урлашыуҙы асыҡлауҙы хәтерләйем - ҡуян урлау. Ҡараҡтар йәшәгән бүлмәгә ингәс, ҡуяндар бүлмә буйлап һикерҙе. Уғры уларҙың береһен генә ашарға өлгөргән ине.

 

Ҡулланыусылар союзы магазинынан ваҡ калибрлы винтовкалар урлауҙы асыҡлау менән шөғөлләнгәнебеҙҙе хәтерләйем. Йәш егеттәр магазиндың түшәмен һүтеп алған һәм ул саҡта һунарсылар өсөн ирекле һатылған винтовкаларҙы урлаған. Эске эштәр министры Белоретҡа командировкаға килгән хеҙмәткәрҙәргә кистәрен ҡалала яңғыҙ йөрөүҙе тыйғайны.

 

1967 йылда Мәскәүгә Юғары милиция мәктәбенә уҡырға киттем, имтихандарҙы уңышлы тапшырҙым һәм 1970 йылда мәктәпте тамамлағас, Белоретҡа ҡайттым. Миңә милиция начальнигының оператив эш буйынса урынбаҫары вазифаһын тәҡдим иттеләр. 1974 йылға тиклем ошо урында эшләнем. Министрҙан эске эштәр бүлеге начальнигы вазифаһына тәғәйенләү тураһында тәҡдим килде, әммә баш тарттым. Министрҙың тәҡдименән баш тартҡанлыҡтан, юғары вазифа тәҡдим итмәнеләр, иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләндем. 1990 йылдан һуң 3 йыл Тирлән милиция бүлексәһе начальнигы булып эшләнем. 1992 йылдан отставкала”.