Яман сирҙән һаҡланығыҙ!

Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, йыл һайын 55 мең кеше ҡотороу сиренән үлә.

2023 йылда Башҡортостан Республикаһында антирабик ярҙам алыу өсөн медицина ойошмаларына 9287 кеше мөрәжәғәт иткән (2022 йылда - 8975). Мөрәжәғәт итеүселәр араһында 17 йәшкә тиклемге балалар 32,3% (3003 осраҡ), 2022 йылда 31,2% (2608 осраҡ) тәшкил иткән.

5840 кеше эттән тешләнеүҙәре һәм уның эҙемтәләре буйынса мөрәжәғәт иткән (62,8%).

Ҡырағай хайуандар тешләүенә бәйле мөрәжәғәттәрҙең артыуы күҙәтелә - 205 осраҡ теркәлгән (100 мең кешегә 5,0%). Был 2022 йылғы күрһәткестән 3,4 тапҡырға (58 осраҡ, күрһәткес 1,45%) һәм күп йыллыҡ уртаса кимәлдән 2,3 тапҡырға (2,12%) юғарыраҡ.

Дөйөм теркәлгән 205 осраҡтың 27,3% сысҡан, 21,5% тейен, 15% ҡомаҡ, 14,6% төлкө, 6,3% терпе тешләүенә тура килә.

Был сир кешегә ярһыған хайуан тешләгәндә, тырнағанда, ауырыу хайуан кешенең яраһын ялағанда йәки зарарлы шайығы менән бысранған әйберҙәр яраға тейгәндә йоға. Инфекцияланған материал (ауырыу хайуандың шайығы) кешенең ауыҙ, күҙ, танау ҡыуышлығы лайлалы тиресәләренә эләккәндә лә йоғоуы бар. Шуныһы мөһим, ҡотороу ауырыуы тыуҙырыусы вирус, хайуандың шайығында сирҙең билдәләре барлыҡҡа килгәнгә тиклем 10 көн алда уҡ була.

Кеше организмына үтеп ингәс, вирус нервы юлдары буйлап тарала, баш мейеһенә барып етә, унда шешеү барлыҡҡа килә, ул үҙәк нервы системаһының мөһим элементтарының эшмәкәрлеген боҙоп, үлемгә килтерә.

Сирҙе үҫкәртеү:

1. Ҡырағай хайуандар менән аралашмаҫҡа.

Һәр ҡырағай йәки йыртҡыс хайуан (хатта тыныс, сәләмәт булып күренһә лә) потенциаль хәүефле! Әгәр урманда төлкө, бурһыҡ осратһағыҙ, уларҙы ҡулығыҙға алмағыҙ, иркәләмәгеҙ, ашатмағыҙ һәм өйгә алып ҡайтмағыҙ! Балаларға таныш булмаған хайуандар менән аралашырға ярамағанлығын аңлатығыҙ, дача участкаһына ингән терпе, йорт ҡыйыҡтарында йәшәгән ярғанаттар һәм паркта осраған тейендәр хәүеф тыуҙыра.

2. Йорт хайуандарын аҫрау ҡағиҙәләрен үтәгеҙ.

Ветеринария станцияһында уларҙы хайуандар ауырыуҙарына теркәгеҙ һәм йыл һайын ҡотороуға ҡаршы прививка яһатығыҙ. Хайуандарға ҡотороу сиренә ҡаршы прививкалар бушлай эшләнә.

Эттәрҙе ҡыҫҡа арҡан менән генә йөрөтөгөҙ, уларҙы берәҙәк хайуандар менән бәйләнешкә инеүҙән һаҡлағыҙ. Эттәрҙе һәм бесәйҙәрҙе һатырға, һатып алырға, үҙегеҙ менән юлда йөрөтөү өсөн ветеринар таныҡлығы булған осраҡта ғына рөхсәт ителә.

Хайуанды ниндәйҙер ауырыу, бигерәк тә ҡотороу  (хәрәкәт үҙгәреү, күпләп шайыҡ ағыу, аҙыҡты ауыр йотоу, ҡалтыраныныу) билдәләре барлыҡҡа килһә, тиҙ арала яҡындағы ветеринария станцияһына мөрәжәғәт итегеҙ.

Әгәр хайуанығыҙ кешене тешләһә, зыян күреүсегә адресығыҙҙы хәбәр итегеҙ һәм хайуанды ветеринария станцияһының ветеринар табибына күрһәтергә алып барығыҙ. Хайуан хужаһы тулыһынса административ, ә зыян күреүсе ауыр йәрәхәтләнгәндә (йәки үлем осрағы булғанда) хайуандарҙы тотоу ҡағиҙәләрен боҙған өсөн енәйәт яуаплылығы ҡаралған.

3. Берәҙәк эттәр һәм бесәйҙәр менән бәйләнешкә инмәгеҙ!

Балаларҙы берәҙәк эттәр йәки бесәйҙәр булған урындарҙа ҡарауһыҙ ҡалдырмағыҙ. Балаларға таныш булмаған хайуандарҙы һыйпау, ашатыу, уларға яҡын барыу хәүефле икәнен аңлатығыҙ, сөнки улар сирле булыуы ихтимал.

Ваҡытында эшләнгән антирабик вакцина ғына кешене ҡотороу сиренән ҡотҡара. Раббыға ҡаршы прививкалар курсы ни тиклем иртәрәк башланһа, иммунитет шул тиклем тиҙерәк барлыҡҡа килә һәм был ауырыуҙың үҫешен булдырмаҫҡа мөмкинлек бирә. Бөгөнгө көндә ҡотороуға ҡаршы дарыуҙар юҡ! Вакцинаны мөрәжәғәт иткән көндә, һуңынан хайуандан  тешләнгәндән һуң 3, 7, 14, 30, 90 көндәрҙә яһайҙар.

Ҡотороу -  бик ҡурҡыныс сир, уға яуапһыҙ ҡарарға ярамай!

Илдар ДӘҮЛӘТБАЕВ, табип-эпидемиолог.